Menu

Peter Eilander concerteert in Sint-Joriskerk Amersfoort

Op 2 augustus geeft Peter Eilander een concert op de orgels van de Sint-Joriskerk in Amersfoort. Op het programma staan werken van Herman van Vliet, Paradisi, J.S. Bach, Mendelssohn, Reger en Lemmens.

Peter Eilander begint zijn concert op het koororgel met een Inleidende koraalbewerking van Herman van Vliet (1942-2018), die van 1990 tot 2011 organist van de Sint-Joriskerk was. Vervolgens speelt hij de dartele Toccata van de Italiaanse componist Pietro Domenico Paradisi (1710-1792). Als afsluiter op het koororgel laat hij het Choralvorspiel ‘Liebster Jesu, wir sind hier’ BWV 731 van Johann Sebastian Bach (1685-1750).

Op het hoofdorgel brengt hij van Felix Mendelssohn (1809-1847) de Eerste Sonate (Opus 65) ten gehore. Max Reger (1873-1916) werd 150 jaar geleden geboren. Van hem speelt Eilander de ‘Freie Bearbeitung für Orgel von das Altniederländisches Dankgebet: “Wir treten zum Beten vor Gott den Herren” nach Adrianus Valerius’, beter bekend als het vaderlandse lied ‘Wilt heden nu treden’. Daarna speelt hij, ook van Reger, Seelenbräutigam (Opus 67 nr. 35) en Dankpsalm (Opus 145 nr. 2).

De Vlaamse componist Jacques-Nicolas Lemmens (1823-1881) was een orgelvirtuoos, een groot Bachvertolker en een geliefd docent. Hij was de eerste directeur van de School voor Godsdienstige Muziek in Mechelen, die nog steeds bestaat, maar tegenwoordig Lemmensinstituut heet. Eilander speelt van hem Prelude, Priere en Fuga Fanfare. Het concert sluit af met een koraalfinale van Herman van Vliet.

Peter Eilander (1957) is organist van de Eben-Haëzerkerk te Apeldoorn. Daarvoor was hij organist in Vaassen en Heerde. Hij werd al op tienjarige leeftijd organist van de Tabernakelkerk te Vaassen. Sinds 1974 was hij organist in Heerde. Hij studeerde op het conservatorium van Zwolle bij Dorthy de Rooy (orgel) en Epke de Jong (piano). Daarna volgde hij interpretatielessen bij Nico Waasdorp en Jan Bonefaas. Hij geeft concerten in binnen- en buitenland. Hij is dirigent van verschillende koren. Als docent is hij verbonden aan het Muziek Onderwijs Centrum te Holten en hij heeft een uitgebreide lespraktijk. Leerlingen, afkomstig uit het hele land, komen vooral voor zijn romantische interpretaties en zijn aanpak van de begeleiding tijdens erediensten. Hij ontving in 1993 en 2006 Franse onderscheidingen voor zijn verdiensten voor de Franse orgelcultuur. In 2015 werd hij geridderd in de Orde van Oranje Nassau.

Het Strubbe Orgelpositief

In de kerkzaal van verpleeghuis ‘’De lichtenberg” te Amersfoort werd in 1977 een klein positief geplaats dat door Hendrik Strubbe is vervaardigd. Daar enkele jaren terug het besluit is genomen het gebouw af te breken, heeft de diaconie van de Protestantse gemeente het orgel aan de Sint Joriskerk geschonken.  In eigen beheer is het instrument in 2021 gedemonteerd, in de Noordbeuk van de stadskerk weer opgebouwd en ’two-tone classic’ geschilderd.

Voor kleuradvies is Gerard de Jongh – restauratieschilder – geraadpleegd die ook de logo’s en de gouden biezen op het orgelmeubel heeft aangebracht.  Om de bruikbaarheid te vergroten is de Octaaf 1 voet met het bijmaken van enkele nieuwe pijpen een quint opgeschoven. De herintonatie is verzorgd door orgelmaker Sander Booij. Om het gebruik ten opzichte van de andere 3 instrumenten in de kerk te onderscheiden, heeft het instrument nu een middentoonstemming gekregen. Tevens zijn nieuwe registeropschriften, snijwerk en registerknoppen vervaardigd. Het orgelpositief heeft de volgende dispositie:

Holpijp 8’, 

Gedekte fluit 4’, 

Prestant 2’ en Quint 11/3’.  

Het pedaal is met een koppel aangehangen.

Het Metzler Orgelpositief

Na de restauratie van de Sint-Joriskerk in 1967 blijkt in de Gerfkamer (een zijzaalvan de kerk waar vroeger de priester zich omkleedde) behoefte aan een klein kabinetorgel. Ook hierin voorziet de familie Pon door een klein verrijdbaar orgel te schenken. Het instrument is eveneens vervaardigd door de orgelbouwers Metzler & Söhne. De luiken van het orgel zijn beschilderd door kunstenaar Antonio Frasson (Luzern).

Het orgeltje staat de laatste tijd meestal in de koorruimte van de Joriskerk.

Dispositie
Gedackt 8′
Rohrflöte 4′
Principal 2′

Stemming:
Evenredig zwevend Toonhoogte: a’ = 437 hz.

Het Metzler Koororgel

Het koororgel, geschonken door de Amersfoortse auto-importeur Ben Pon, is in 1967gebouwd als eenklaviers orgel. De Zwitserse orgelmaker Metzler & Söhne bouwt het orgel naar ontwerp van medewerker Bernhardt Edskes (1940-2022). Het instrument krijgt een plaats in het zuidelijke zijschip van de Joriskerk, waar in verband met de restauratie van het gebouw een deel is afgeschot om kerkdiensten te kunnen houden. Daarna is naar zijn huidige plaats bij het oxaal gebracht.

In 2018/19 plaatst Bernhardt H. Edskes Orgelbau, Wohlen (Zwitserland) een Borstwerk met zes stemmen, waarvoor bij de bouw al ruimte was vrijgehouden. Het Borstwerk is zwelbaar via deurtjes die met de hand bediend kunnen worden. In 2022 breidt Edskes het orgel opnieuw uit met vier pedaalregisters.

Hoofdmanuaal:

Quintade 16′
Prinzipal 8′
Hohlflöte 8′
Octave 4′
Rohrflöte 4′
Quinte 3′
Octave 2′
Mixtur IV sterk
Trompete 8′

Borstwerk:

Gedackt 8′
Flöte 4′
Gemshorn 2′
Quinte 1 1/3′ (B/D)
Tertz 1 3/5′ (B/D)
Dulzian 8′ (B/D)

Pedaal:

Untersatz 16′
Subbaß 16′
Gedackt 8′
Octave 4′
Fagot 16′

Koppelingen- en speelhulp:

Ped – Hoofdwerk
Ped- Borstwerk
Manuaal koppel
Tremulant

Het Naber Hoofdorgel

Carl Friedrich August Naber (1797-1861) bouwt in 1844 een nieuw drieklaviers orgel voor de Sint-Joriskerk in Amersfoort. Het is het grootste instrument uit zijn oeuvre. Hij plaatst het instrument op het gotische oxaal aan de oostkant van de kerk. Hij gebruikt bij de bouw vijf registers uit het vorige orgel van de kerk, een werkstuk van Pieter Gerritsz. uit 1551, waarin zich ook pijpen bevinden van Van Hagerbeer uit 1636.

Vanaf 1903 heeft J. de Koff het Naber-orgel in onderhoud. Hij vervangt op het Rugwerk de Dulciaan door een Echotrompet 8’. Op het Bovenwerk vervangt hij de Quintadeen  en Sifflet1’ door een Vioolprestant 8’ en een Voix Céleste 8’. In 1970 begint hij een grote restauratievan het orgel. In het kader van de kerkrestauratie krijgt het instrument een plek aan de andere kant van de kerk, op een nieuw platform. De Koff, die tijdens de restauratie failliet gaat,herstelt de oorspronkelijke dispositie. Daarbij krijgt het Rugwerk een Naber-Dulciaan uit 1953, afkomstig uit Vriezenveen. Flentrop voltooit de restauratie in 1972. In 1995 restaureert Flentrop het orgel opnieuw en voert in de jaren daarna intonatiecorrecties uit aan de tongwerken van het orgel. In 2012 krijgt het orgel een grote schoonmaakbeurt en wordt het opnieuw geschilderd.

Hoofdwerk [II] C – f3
Prestant 16′
Bourdon 16′
Prestant 8′ *
Holpijp 8′
Octaaf 4′ *
Openfluit 4′
Quint 3′ *
Octaaf 2′
Mixtuur 4-6 st.
Scherp 3-4 st.
Cornet D 5 st.
Fagot 16′
Trompet 8′

Rugwerk [I] C – f3
Prestant 8′
Roerfluit 8′
Bourdon 8′
Octaaf 4′
Holfluit 4′
Woudfluit 2′
Sexquialter 2 st. *
Mixtuur 3-5 st.
Dulciaan 8′

Bovenwerk [III] C – f3
Prestant 8′ *
Holpijp 8′ *
Quintadena 8′
Viola di Gamba 8′
Octaaf 4′ *
Fluit 4′ *
Nasard 3′
Gemshoorn 2′
Flageolet 1′
Hoboe 8′
Vox humana 8′
Tremulant

Pedaal C – f1
Prestant 16′
Subbas 16′
Octaaf 8′
Octaaf 4′
Bazuin 16′
Trompet 8′
Vox humana 8′
Tremulant

Koppelingen:
Hoofdwerk – Rugwerk
Hoofdwerk – Bovenwerk
Rugwerk – Hoofdwerk (1995)
Pedaal –Hoofdwerk
Pedaal – Rugwerk (1900)

Hoofdwerk [II] C – f3
Prestant 16′
Bourdon 16′
Prestant 8′ *
Holpijp 8′
Octaaf 4′ *
Openfluit 4′
Quint 3′ *
Octaaf 2′
Mixtuur 4-6 st.
Scherp 3-4 st.
Cornet D 5 st.
Fagot 16′
Trompet 8′

Rugwerk [I] C – f3
Prestant 8′
Roerfluit 8′
Bourdon 8′
Octaaf 4′
Holfluit 4′
Woudfluit 2′
Sexquialter 2 st. *
Mixtuur 3-5 st.
Dulciaan 8′

Bovenwerk [III] C – f3
Prestant 8′ *
Holpijp 8′ *
Quintadena 8′
Viola di Gamba 8′
Octaaf 4′ *
Fluit 4′ *
Nasard 3′
Gemshoorn 2′
Flageolet 1′
Hoboe 8′
Vox humana 8′
Tremulant

Pedaal C – f1
Prestant 16′
Subbas 16′
Octaaf 8′
Octaaf 4′
Bazuin 16′
Trompet 8′
Vox humana 8′
Tremulant

Koppelingen:
Hoofdwerk – Rugwerk
Hoofdwerk – Bovenwerk
Rugwerk – Hoofdwerk (1995)
Pedaal –Hoofdwerk
Pedaal – Rugwerk (1900)